Een kwestie van gewoonte? Huisartsen hebben een erg uiteenlopend. voorschrijfgedrag wat. antibiotica betreft. Precies deze

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een kwestie van gewoonte? Huisartsen hebben een erg uiteenlopend. voorschrijfgedrag wat. antibiotica betreft. Precies deze"

Transcriptie

1 H U I S A R T S & O N D E R Z O E K H E T V O O R S C H R I J V E N V A N A N T I B I O T I C A B I J A C U T E I N F E C T I E S V A N N E U S O F S I N U S S E N Een kwestie van gewoonte? A. DE SUTTER, M. DE MEYERE, J. DE MAESENEER, W. PEERSMAN Hoe dikwijls wordt in de literatuur niet benadrukt dat het voordeel van antibiotica bij niet-immuun gecompromitteerde patiënten minimaal is en dat waakzaam afwachten waarschijnlijk de beste aanpak is. Toch blijven artsen massaal veel antibiotica voorschrijven. Het uitbouwen van waardevolle strategieën om dit voorschrijfgedrag te rationaliseren is enkel mogelijk als we een juist inzicht hebben in de manier en de redenen van hun voorschrijven. In 1996 observeerden studenten geneeskunde van de Universiteit Gent een duizendtal arts-patiëntcontacten met als klachten loopneus, verstopte neus en/of hoesten. Van deze contacten brachten ze de patiëntkenmerken, de symptomatologie, het diagnostisch label en de behandeling in kaart. Uit de analyse ervan blijkt dat bij het voorschrijven van antibiotica niet-biomedische factoren vaker meespelen dan klinische feiten. (ML) dan niet een antibioticum voor- In de huisartsenpraktijk zijn acute infecties van de bovenste luchtwegen één van de belangrijkste redenen om antibiotica voor te schrijven. Er zijn echter steeds meer bewijzen dat bij niet-immuun gecompromitteerde patiënten waakzaam afwachten tijdens het natuurlijk beloop van de ziekte waarschijnlijk de beste aanpak is 1. Klinische trials tonen aan dat het voordeel van antibiotica minimaal is, terwijl er wel duidelijke nadelen zijn: ongunstige bijwerkingen, de ontwikkeling van bacteriële resistentie en de financiële last voor patiënt en maatschappij. Strategieën die bijdragen tot het wijzigen van het voorschrijfgedrag zullen geschreven krijgt. slechts succes kennen als ze gestoeld zijn op een juist inzicht in de manier waarop en de redenen waarom huisartsen een antibioticum voorschrijven. Deze studie wilde hiertoe bijdragen door te onderzoeken in welke mate de verschillende factoren zoals het diagnostisch label, de symptomatologie van de patiënt en de contextuele factoren belangrijk zijn voor de beslissing van de huisarts om een antibioticum voor te schrijven aan een patiënt met acute infectieuze klachten van neus of sinussen. M e t h o d e n Huisartsen hebben een erg uiteenlopend voorschrijfgedrag wat antibiotica betreft. Precies deze individuele tendens is, beter dan diagnose of symptomatologie, de beste voorspeller of een patiënt al In 1996 observeerden studenten huisartsengeneeskunde van de Universiteit Gent tijdens drie perioden van één tot vier dagen de contacten van hun stagebegeleider met patiënten met een loopneus, verstopte neus en/of die hoestten. Ze registreerden de patiëntkenmerken, de symptomatologie, het diagnostisch label en de behandeling (zie tabellen 1 en 2). Ook over de geobserveerde huisartsen werden gegevens verzameld (tabel 1). De defensieve attitudescore drukt uit in welke mate het voor de huisarts belangrijk is om risico s te vermijden. Deze score werd gemeten met behulp van een gevalideerde vragenlijst: hoe hoger de score, hoe vaker de huisarts het zekere voor het onzekere nam 2. Het individuele antibioticumvoorschriftcijfer (Individual Antibiotic Prescribing Rate of IAPR) meet de tendens tot het voorschrijven van antibiotica. Het wordt berekend door het aantal contacten met een antibioticumvoorschrift te delen door het totaal aantal bij deze huisarts geregistreerde contacten. Het gemiddelde aantal voorgeschreven medicaties per geregistreerd contact wordt uitgedrukt in algemene tendens tot voorschrijven. A n a l y s e De gegevens werden ingevoerd in SPSS 7.5 voor Windows. De analyse gebeurde aan de hand van odds-ratio s (OR s), Pearson s correlatiecoëfficiënt, de t-test, multipele lineaire regressie en multipele logistische regressie. R e s u l t a t e n Tachtig huisartsen namen deel aan de studie, van wie vier vrouwen. Tweeënzeventig artsen hadden meer dan tien jaar praktijkervaring en 47 werkten in een solopraktijk. Van de contacten werden er 722 geanalyseerd: alle patiënten met een normaal klinisch longonderzoek en ten minste één symptoom dat te maken had met neus of si- 355 Huisarts Nu september 2003; 32(7)

2 Karakteristieken van patiënt en soort contact en hun relatie met het aantal antibioticavoorschriften Patiënt Aantal (%) met antibiotica OR (95% BI) voorschrift Geslacht Vrouw Man 140/385 (36) 110/321 (34) 1,1 (0,79 1,51) Chronische luchtwegaandoening Ja Nee 13/28 (46) 245/694 (35) 1,59 (0,51 4,88) Leeftijd Soort contact - Huisbezoek - Opvolgconsult < >65 Ja Nee Ja Nee 53/131 (40) 173/491 (35) 11/41 (27) 67/179 (37) 173/495 (35) 53/149 (35) 193/539 (36) Chi-kwadraat P = 0,254 OR 1,11 (0,77 1,61) 0,99 (0,67 1,47) Karakteristieken van de arts en de relatie met IAPR a Gemiddelde (SD) Pearson's R P-waarde IAPR b Defensieve score b Algemene tendens om voor te schrijven b Tendens om op huisbezoek te gaan b 0,39 (0,32) 16 (3,9) 1,66 (0,62) 0,26 (0,23) n (%) 0,299 0,451 0,084 0,016 0,000 0,49 Aantal jaren praktijkervaring n = 74 < > (11) 37 (50) 24 (32) 5 (7) -0,028 0,83 Vergelijking van het IAPR tussen verschillende artsengroepen: Student t-test n (%) Gemiddeld verschil in IAPR P-waarde Universiteit van afstuderen Type praktijk Geslacht Gent Andere Solo Groep Man Vrouw 60 (75) 20 (25) 47 (62) 29 (38) 76 (95) 4 (5) 0,009 0,038 0,18 0,93 0,63 0,20 Multipele lineaire regressieanalyse van IAPR met betrekking tot de tendens tot voorschrijven en de defensieve attitudescore B 95% BI ß P-waarde R 2 Tendens tot voorschrijven Defensieve attitudescore 28,37 1,62 14,91 41,82 0,001 3,246 0,458 0,217 <0,00 <1,05 0,292 a Aantal contacten met geregistreerd antibioticavoorschrift gedeeld door het totaal aantal geregistreerde contacten met huisartsen b Enkel berekend voor huisartsen met minstens vijf geregistreerde contacten (n = 69) Tabel 1: Verbanden tussen het voorschrijven van een antibioticum en de karakteristieken van patiënt, contact en arts. Huisarts Nu september 2003; 32(7) 356

3 Aantal met antibioticavoorschrift (%) IAPR-categorie a 1>, 0< gemiddelde van alle huisartsen Cat = 1 Cat = 0 OR (95% BI) b Aangepaste OR (95% BI) 193/329 (59) 65/393 (17) 7,16 (5 10,27) 5,27 (3,22 8,61) Diagnostisch label Met dit label Met ander label c Sinusitis 29/55 (53) 212/632 (34) 2,21 (1,23 3,99) 2,8 (1,2 6,49) Faryngitis 24/49 (49) 217/638 (34) 1,86 (1 3,47) 1,97 (0,85 4,57) Rinosinusitis 36/93 (39) 205/594 (35) 1,20 (0,75 1,92) 1,15 (0,58 2,29) Rinofaryngitis 44/118 (37) 197/569 (35) 1,12 (0,73 1,73) 0,96 (0,46 1,97) Griepaal syndroom 22/114 (19) 219/573 (38) 0,39 (0,23 0,65) 0,08 (0,01 0,45) Rhinitis 24/134 (18) 217/553 (39) 0,34 (0,20 0,55) 0,60 (0,27 1,32) Symptomen en tekenen Aanwezig Afwezig Drukpijn op de sinussen 58/97 (60) 200/625 (32) 3,16 (1,99 5,02) 4,37 (2,15 8,89) Purulent tonsillair exsudaat 9/15 (60) 249/707 (35) 2,76 (0,89 8,82) 3,38 (0,9 12,73) Post-nasale drip 20/44 (45) 238/678 (35) 1,54 (0,80 2,96) 2,15 (0,97 4,79) Purulente rinorroe 41/78 (60) 104/334 (31) 2,45 (1,44 4,17) 1,96 (0,96 3,99) Submandibulaire zwelling 55/122 (54) 203/600 (34) 1,61 (1,06 2,43) 1,48(0,88 2,47) Productieve hoest 122/269 (45) 136/453 (30) 1,93 (1,40 2,68) 1,37 (0,85 2,23) Keelpijn 111/280 (40) 147/442 (33) 1,32 (0,95 1,82) 1,35 (0,87 2,08) Rode keel 127/326 (39) 131/396 (36) 1,29 (0,94 1,77) 1,29 (0,83 2) Koorts 85/224 (38) 173/498 (35) 1,15 (0,82 1,61) 1,15 (0,75 1,74) Algemene symptomen 200/563 (36) 58/159 (36) 0,96 (0,65 1,41) 1,03 (0,63 1,69) Loopneus of verstopte neus 188/549 (32) 70/173 (40) 0,77 (0,53 1,11) 1 (0,62 1,58) Sinuspijn bij anamnese 48/113 (42) 210/609 (34) 1,40 (0,91 2,15) 0,93 (0,5 1,73) Hoofdpijn 127/353 (36) 131/396 (36) 1,02 (0,74 1,40) 0,88 (0,58 1,35) Gezwollen neusslijmvliezen 75/231 (32) 183/491 (37) 0,81 (0,57 1,14) 0,88 (0,56 1,39) (rinoscopie) Niet-productieve hoest 84/287 (29) 173/435 (40) 0,62 (0,45 0,86) 0,85 (0,56 1,31) Purulente neussecreties 14/28 (50) 244/694 (35) 1,84 (0,81 4,17) 0,77 (0,28 2,15) a IAPR = aantal contacten met een antibioticavoorschrift gedeeld door totaal aantal huisartsencontacten (geanalyseerd contact niet inbegrepen) b Aangepast voor alle variabelen in de tabel c Referentie is de gemiddelde voorschrijfgraad voor alle diagnosen Tabel 2: Variabelen geassocieerd met het voorschrijven van een antibioticum aan een patiënt met acute infectieklachten van neus en/of sinussen: bivariate en multivariate analyse. 357 Huisarts Nu september 2003; 32(7)

4 nussen, werden geïncludeerd. De gemiddelde leeftijd was 32 jaar en 55 % van de patiënten was vrouw (tabel 1). De beste onafhankelijke voorspeller van een antibioticumvoorschrift was de IAPR van de voorschrijvende huisarts. Andere voorspellers waren de diagnostische labels sinusitis en griepaal syndroom, en het symptoom drukpijn op de sinussen (tabel 2). De IAPR van de huisartsen varieerden aanzienlijk van 0 tot 100 %: wordt minder vaak een antibioti- Voor het label griepaal syndroom sommige schreven helemaal geen antibioticum voor, anderen schreven het cum voorgeschreven terwijl voor het label sinusitis dit vaker gebeurt. Dit wordt door vroeger on- voor bij elk contact (tabel 1). De aard van de gestelde diagnosen van artsen met een hoge IAPR verschilde niet significant van die van artsen met een lage derzoek bevestigd. IAPR (deze gegevens staan niet in de tabel). De IAPR neemt toe met een stijgende algemene tendens tot het voorschrijven van medicatie en met een toenemende defensieve attitude. B e s p r e k i n g Onze belangrijkste conclusie is dat patiënten met neus- of sinusklachten meestal een antibioticum voorgeschreven krijgen omdat de geraadpleegde huisarts dit doorgaans doet voor deze aandoening. De symptomatologie of de gestelde diagnose speelt een ondergeschikte rol. De resultaten tonen aan dat huisartsen een erg uiteenlopend voorschrijfgedrag hebben wat antibiotica betreft. Precies deze individuele tendens is beter dan diagnose of symptomatologie de beste voorspeller of een patiënt al dan niet een antibioticum voorgeschreven krijgt. Verschillende studies vestigden reeds de aandacht op het belang van contextuele factoren bij het voorschrijven, maar dit is voor zover ons bekend de eerste maal dat op kwantitatieve wijze werd aangetoond dat bij het voorschrijven van antibiotica niet-biomedische factoren zelfs belangrijker kunnen zijn dan klinische feiten 3,6-9. Ook significant, maar in mindere mate, is het label griepaal syndroom waarvoor minder vaak een antibioticum wordt voorgeschreven, en het label sinusitis, waarvoor vaker een antibioticum wordt voorgeschreven. Dit wordt door vroeger onderzoek bevestigd 3. Inzake frequenties van uiteenlopende diagnostische labels is er echter geen significant verschil tussen kleine en grote voorschrijvers. Dit spreekt de stelling van Howie tegen dat diagnosen vooral worden gekozen ter rechtvaardiging van de behandeling 4.Ten slotte is drukpijn op de sinussen een belangrijk symptoom voor huisartsen bij het stellen van de diagnose sinusitis 5. Dit symptoom is blijkbaar ook een indicatie voor de betrokkenheid van de sinussen bij andere diagnosen en bijgevolg een reden om meer antibiotica voor te schrijven. Over de methode: door studenten als waarnemers in te zetten, konden we gegevens verzamelen over echte patiëntcontacten zodat mogelijke vertekening van de resultaten kon worden vermeden (zoals het geval is bij zelfregistratie van eigen voorschriften of bij registratie van voorschriften voor gesimuleerde patiënten). Alle deelnemende huisartsen waren opleiders verbonden aan de universiteit. Ze waren zich bovendien goed bewust van het feit dat ze geobserveerd werden. Dit maakte hun voorschrijfgedrag inzake antibiotica waarschijnlijk meer uniform en volgens het boekje, waardoor de variaties in IAPR nog opmerkelijker worden. De studenten registreerden enkel feiten. De invloed van andere als belangrijk erkende factoren zoals de verwachtingen van de patiënt 6, de arts-patiëntrelatie 7,8 en psychosociale achtergrondaspecten 9, werden niet onderzocht. Het is echter onwaarschijnlijk dat deze factoren het belang van de klinische feiten bij het voorschrijven van antibiotica zouden versterken. Onze gegevens bezorgden ons twee aanwijzingen waarom sommige huisartsen meer antibiotica voorschrijven dan andere. Eerst en vooral zijn grote voorschrijvers huisartsen die over het algemeen veel medicatie voorschrijven. Ze schrijven een antibioticum voor naast de symptomatische behandeling en niet ter vervanging ervan. Ten tweede nemen grote voorschrijvers een defensieve attitude aan. Dit betekent dat zij geen risico s willen nemen en moeite hebben met onzekerheid. Beide vaststellingen komen overeen met de resultaten van vroeger onderzoek 2,3,10. Ander onderzoek bracht ook aan het licht dat een defensieve attitude niet enkel te maken heeft met het karakter van de huisarts, maar dat die evenzeer kan bepaald worden door de structuur van de gezondheidszorg waarin huisartsen werken. Dit illustreert de complexiteit van het voorschrijfgedrag 2. Ten slotte blijkt uit onze resultaten dat om doeltreffende strategieën te ontwikkelen om het voorschrijfgedrag van antibiotica te rationaliseren, verder onderzoek naar individuele voorschrijfgewoonten en de determinanten ervan wel eens belangrijker zou kunnen zijn dan het verzamelen van rationele argumenten op basis van bewijsmateriaal uit klinische studies. Huisarts Nu september 2003; 32(7) 358

5 B e s l u i t Of een patiënt met een acute neus- en/of sinusinfectie nu wel of niet een antibioticum voorgeschreven krijgt, lijkt meer af te hangen van het voorschrijfgedrag van de bezochte arts dan van het klinisch beeld. Verder kwalitatief onderzoek over houdingen die verband kunnen houden met een stijgende tendens tot het consequent voorschrijven van antibiotica is van het allergrootste belang. AUTEURS A. De Sutter is als huisarts verbonden aan de vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg van de Universiteit van Gent; M. De Meyere is professor aan de vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg van de Universiteit van Gent en tevens hoofdredacteur van Minerva; J. De Maeseneer is hoogleraar en voorzitter van de vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg van de Universiteit van Gent; W. Peersman is als socioloog verbonden aan de vakgroep Bevolkingswetenschappen en Sociaal-wetenschappelijke Methodologie van de Universiteit van Gent. DIT ARTIKEL VERSCHEEN REEDS ONDER DE OORSPRONKELIJKE TITEL: DE SUTTER A, DE MEYERE M, DE MAESENEER J, PEERSMAN W. ANTIBIOTIC PRESCRIBING IN ACUTE INFECTIONS OF THE NOSE OR SINUSES: AMATTER OF PERSONAL HABIT? FAM PRACT 2001;8: DIT ARTIKEL WERD VER- TAALD EN KREEG TOESTEMMING VOOR PUBLICATIE VAN DE AUTEURS EN OXFORD UNIVERSITY PRESS. S u m m a r y Antibiotic prescribing in acute infections of the nose or sinuses: a matter of personal habit? DE SUTTER A, DE MEYERE M, DE MAESENEER J, PEERSMAN W. Methods: During their training in general practice, students observed the following elements while attending encounters between their trainer-gp and patients with a runny nose, blocked nose or cough: patient characteristics, contact characteristics, signs and symptoms, diagnosis and prescriptions. Information on practice characteristics and characteristics of the trainer-gp were collected. Data were analysed using multiple logistic regression and multiple linear regression. Results: A total of 722 cases were analysed with the following results: the best independent predictor of an antibiotic prescription is the individual antibiotic prescribing rate (IAPR), which expresses the personal habit of the GP in prescribing antibiotics [adjusted odds ratio (OR) 5.27, 95% confidence interval (CI) ]. Others are the diagnostic labels sinusitis (adjusted OR 2.80, 95% CI ) and flu-like syndrome (adjusted OR 0.08, 95% CI ), and the sign sinus tenderness (adjusted OR 4.37, CI ). The antibiotic prescribing behaviour intensifies with an increasing tendency to prescribe medication in general (ß = 0.46, P < 0.00) and with an increasing defensive attitude (ß = 0.22, P < 0.05). Conclusions: Whether or not a patient with an acute infection of the nose and/or sinuses will be handed an antibiotic prescription seems to depend more on the attending doctor's prescribing behaviour than on the clinical picture. Further qualitative research into attitudes which may be related to a high tendency to prescribe antibiotics consequently is of the utmost importance. MeSH Antibiotics Respiratory Tract Infections Physician's practice patterns Prescribing behaviour Background: A proper understanding of how and why GPs prescribe antibiotics in general practice is essential for the design of strategies aimed at making prescribing more rational. Objective: The intention of this study is to contribute to such understanding by investigating which elements are important in the GP's decision to prescribe antibiotics for patients with acute infectious complaints of the nose and/or sinuses. De vertaling van dit artikel werd mogelijk gemaakt dankzij het project Internationale Literatuur voor Huisarts Nu, financieel gesteund door de DocPharma Foundation. 359 Huisarts Nu september 2003; 32(7)

6 L i t e r a t u u r 1 van Weel C, van Grunsven P. Resistance to prescribing and to antibiotics. Lancet 1999;354: Grol R, Whitfield M, De Maeseneer J, Mokkink H. Attitudes to risk taking in medical decision making among British, Dutch and Belgian general practitioners. Br J Gen Pract 1990;40: De Maeseneer J. Het voorschrijven van antibiotica bij luchtwegproblemen. Een explorerend onderzoek. Huisarts Wet 1990;33: Howie JGR. Diagnosis, the Achilles heel? J R Coll Gen Pract 1972;22: Little DR, Mann BL, Sherk DW. Factors influencing the clinical diagnosis of sinusitis. J Fam Pract 1998;46: Britten N, Ukoumunne O. The influence of patients' hopes of receiving a prescription on doctors' perceptions and the decision to prescribe: a questionnaire survey. Br Med J 1997;315: Butler CC, Rollnick S, Pill R, Maggs-Rapport R, Stott N. Understanding the culture of prescribing: qualitative study of general practitioners' and patients' perceptions of antibiotics for sore throats. Br Med J 1998;317: Bradley C. Uncomfortable prescribing decisions: a critical incident study. Br Med J 1992;310: Howie JGR. Clinical judgement and antibiotic use in general practice. Br Med J 1976;2: Sorensen HT, Steffensen FH, Schonheyder HC, Gron P, Sabroe S. Use of microbiological diagnostics and antibiotics in Danish general practice. Int J Technol Assess Health Care 1996;16:50-3. R i c h t l i j n e n v o o r l e z e r s b r i e v e n Lezersbrieven zijn welkom op de redactie van Huisarts Nu maar zijn liefst kort: niet langer dan 500 woorden. Ze bevatten niet meer dan één tabel of illustratie, niet meer dan vijf referenties en worden ondertekend door maximaal drie auteurs, eventueel in naam van een groep. Zend uw reacties op gepubliceerde artikels zo snel mogelijk na het verschijnen van het artikel. De auteurs van het originele artikel krijgen de kans om te reageren. Ook lezersbrieven die niet in verband staan met eerder verschenen artikels in Huisarts Nu, worden in dank aanvaard. De redactie laat weten of lezersbrieven in aanmerking komen voor publicatie, maar kan ze aanpassen en inkorten. Stuur uw brief per post, fax of . Ons adres: Redactie Huisarts Nu, Martine Goossens, Sint-Hubertusstraat 58, 2600 Berchem, fax , huisartsnu@wvvh.be Huisarts Nu september 2003; 32(7) 360

gedrag? Wat is de invloed van gender op deze samenhang? gedrag? Wat is de invloed van gender op deze samenhang?

gedrag? Wat is de invloed van gender op deze samenhang? gedrag? Wat is de invloed van gender op deze samenhang? Is er een samenhang tussen seksuele attituden en gedragsintenties voor veilig seksueel Is there a correlation between sexual attitudes and the intention to engage in sexually safe behaviour? Does gender

Nadere informatie

Verwachten zij antibiotica of vragen ze eerder om pijnstilling? Methode. Patiënten en setting

Verwachten zij antibiotica of vragen ze eerder om pijnstilling? Methode. Patiënten en setting T H E M A N U M M E R I N F E C T I E Z I E K T E N P A T I Ë N T E N M E T A C U T E K E E L P I J N Verwachten zij antibiotica of vragen ze eerder om pijnstilling? M. VAN DRIEL, A.DE SUTTER, M.DEVEUGELE,

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

Sneltesten voor respiratoire virussen: geschikt voor point-of-care? 13 juni 2017 Werkgroep Algemene Medische Microbiologie

Sneltesten voor respiratoire virussen: geschikt voor point-of-care? 13 juni 2017 Werkgroep Algemene Medische Microbiologie Sneltesten voor respiratoire virussen: geschikt voor point-of-care? 13 juni 2017 Werkgroep Algemene Medische Microbiologie Andrea Bruning, MD PhD AIOS Medische Microbiologie Overzicht Introductie - Point-of-care

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Het effect van een gepercipieerde vraag van de patiënt. Methode

Het effect van een gepercipieerde vraag van de patiënt. Methode H U I S A R T S & O N D E R Z O E K A N T I B I O T I C A V O O R S C H R I J V E N B I J A C U T E H O E S T Het effect van een gepercipieerde vraag van de patiënt S. COENEN, B.MICHIELS, D.RENARD, J.DENEKENS,

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Bent u gemotiveerd? L.E.J. Gerretsen Studentnummer: Eerste begeleider: prof. dr. L. Lechner Tweede begeleider: Dr. A.

Bent u gemotiveerd? L.E.J. Gerretsen Studentnummer: Eerste begeleider: prof. dr. L. Lechner Tweede begeleider: Dr. A. Bent u gemotiveerd? Een Experimenteel Onderzoek naar de Invloed van een op het Transtheoretisch Model Gebaseerde Interventie op de Compliance bij de Fysiotherapeutische Behandeling van Psychiatrische Patiënten

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive

Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive. Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive 1 Geslacht, Emotionele Ontrouw en Seksdrive Gender, Emotional Infidelity and Sex Drive Femke Boom Open Universiteit Naam student: Femke Boom Studentnummer: 850762029 Cursusnaam: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Algemene introductie Hoofdstuk 2: Opvattingen over luchtwegklachten van patiënten en dokters

Hoofdstuk 1: Algemene introductie Hoofdstuk 2: Opvattingen over luchtwegklachten van patiënten en dokters Hoofdstuk 1: Algemene introductie Luchtwegklachten als hoesten, keelpijn en oorpijn komen veelvuldig voor. De overgrote meerderheid van deze klachten wordt veroorzaakt door acute infecties van virale aard

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress, Emotionele Intimiteit en Affect bij Partners met een. Vaste Relatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress, Emotionele Intimiteit en Affect bij Partners met een. Vaste Relatie De Samenhang tussen Dagelijkse Stress, Emotionele Intimiteit en Affect bij Partners met een Vaste Relatie The Association between Daily Stress, Emotional Intimacy and Affect with Partners in a Commited

Nadere informatie

LOWER RESPIRATORY TRACT INFECTIONS IN ADULTS: A CLINICAL DIAGNOSTIC STUDY GENERAL PRACTICE

LOWER RESPIRATORY TRACT INFECTIONS IN ADULTS: A CLINICAL DIAGNOSTIC STUDY GENERAL PRACTICE LOWER RESPIRATORY TRACT INFECTIONS IN ADULTS: A CLINICAL DIAGNOSTIC STUDY IN GENERAL PRACTICE A.W. Graffelman LOWER RESPIRATORY TRACT INFECTIONS IN ADULTS: A CLINICAL DIAGNOSTIC STUDY IN GENERAL PRACTICE

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Onderzoek naar e-gezondheidszorg in Europa: artsen moeten meer gebruik maken van ICT

Onderzoek naar e-gezondheidszorg in Europa: artsen moeten meer gebruik maken van ICT IP/08/641 Brussel, 25 april 2008 Onderzoek naar e-gezondheidszorg in Europa: artsen moeten meer gebruik maken van ICT De Europese Commissie heeft vandaag de resultaten bekendgemaakt van een pan-europees

Nadere informatie

De Relatie tussen Attitude, Eigen effectiviteit en Sociale Invloed en het. Doorverwijsgedrag van Artsen en Verpleegkundigen naar Psycho-Oncologische

De Relatie tussen Attitude, Eigen effectiviteit en Sociale Invloed en het. Doorverwijsgedrag van Artsen en Verpleegkundigen naar Psycho-Oncologische De Relatie tussen Attitude, Eigen effectiviteit en Sociale Invloed en het Doorverwijsgedrag van Artsen en Verpleegkundigen naar Psycho-Oncologische Hulpverlening The Relationship between Attitude, Self-Efficacy

Nadere informatie

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen.

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. The Relationship between Intimacy, Aspects of Sexuality and Attachment

Nadere informatie

DANKBAARHEID, PSYCHOLOGISCHE BASISBEHOEFTEN EN LEVENSDOELEN 1

DANKBAARHEID, PSYCHOLOGISCHE BASISBEHOEFTEN EN LEVENSDOELEN 1 DANKBAARHEID, PSYCHOLOGISCHE BASISBEHOEFTEN EN LEVENSDOELEN 1 Dankbaarheid in Relatie tot Intrinsieke Levensdoelen: Het mediërende Effect van Psychologische Basisbehoeften Karin Nijssen Open Universiteit

Nadere informatie

Zeldzame zieken in Registratie Net Huisartspraktijken Professor Jean Muris Hoofd Vakgroep Huisartsgeneeskunde Universiteit Maastricht

Zeldzame zieken in Registratie Net Huisartspraktijken Professor Jean Muris Hoofd Vakgroep Huisartsgeneeskunde Universiteit Maastricht Zeldzame zieken in Registratie Net Huisartspraktijken 28-02-2019 Professor Jean Muris Hoofd Vakgroep Huisartsgeneeskunde Universiteit Maastricht Introduction RNH 1988 start Registration Network Family

Nadere informatie

van Werknemers Well-being Drs. P.E. Gouw

van Werknemers Well-being Drs. P.E. Gouw De Invloed van Werk- en Persoonskenmerken op het Welbevinden van Werknemers The Influence of Job and Personality Characteristics on Employee Well-being Drs. P.E. Gouw Eerste begeleider: Dr. S. van Hooren

Nadere informatie

Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten

Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten Stoppen-met-roken Begeleiding door Cardiologie Verpleegkundigen: Intentie, Gedrag en Determinanten Smoking Cessation Guidance by Cardiac Nurses: Intention, Behavior and Determining Factors Jan van Riet

Nadere informatie

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer?

Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag. Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type Dementie als Oorzaak van Seksueel Ontremd Gedrag Aanwezigheid van het Gedrag bij Type Alzheimer? Type of Dementia as Cause of Sexual Disinhibition Presence of the Behavior in Alzheimer s Type? Carla

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Antibiotica bij acute keelpijn: resultaten van een registratie bij Belgische huisartsen

Antibiotica bij acute keelpijn: resultaten van een registratie bij Belgische huisartsen Antibiotica bij acute keelpijn: resultaten van een registratie bij Belgische huisartsen Van der Heyden Johan 1,Van Casteren Viviane 1, Bastiaens Hilde 1 en 2, Jonckheer Pascale 1 en 3 Samenvatting Acute

Nadere informatie

The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S.

The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S. UvA-DARE (Digital Academic Repository) The diagnosis and prognosis of venous thromboembolism : variations on a theme Gibson, N.S. Link to publication Citation for published version (APA): Gibson, N. S.

Nadere informatie

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel Een onderzoek naar de invloed van cognitieve stijl, ziekte-inzicht, motivatie, IQ, opleiding,

Nadere informatie

Fysieke Activiteit bij 50-plussers. The Relationship between Self-efficacy, Intrinsic Motivation and. Physical Activity among Adults Aged over 50

Fysieke Activiteit bij 50-plussers. The Relationship between Self-efficacy, Intrinsic Motivation and. Physical Activity among Adults Aged over 50 De relatie tussen eigen-effectiviteit 1 De Relatie tussen Eigen-effectiviteit, Intrinsieke Motivatie en Fysieke Activiteit bij 50-plussers The Relationship between Self-efficacy, Intrinsic Motivation and

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden van Sporten en de Invloed van Egodepletie, Gewoonte en Geslacht The Role of Selfregulation, Motivation and Self-efficacy

Nadere informatie

De Relatie tussen de Fysieke Omgeving en het Beweeggedrag van Kinderen gebruik. makend van GPS- en Versnellingsmeterdata

De Relatie tussen de Fysieke Omgeving en het Beweeggedrag van Kinderen gebruik. makend van GPS- en Versnellingsmeterdata De Relatie tussen de Fysieke Omgeving en het Beweeggedrag van Kinderen gebruik makend van GPS- en Versnellingsmeterdata The relationship Between the Physical Environment and Physical Activity in Children

Nadere informatie

Downloaded from ijn.iums.ac.ir at 18:16 IRST on Monday September 23rd 2019

Downloaded from ijn.iums.ac.ir at 18:16 IRST on Monday September 23rd 2019 :.. : :. :. :. : (/) (-/).. : ( )... .( Cunningham) Walker,Jolly) ().( Bhabra :. Herman, ).( Davis Benfield Wilson,Katz.( )... ().. Krous..( )..( ).,Gant,Cunningham Hauth,Gilstrap ) ( Wenstrom,Leveno,Passchier,Vingerhoets,Paarberg

Nadere informatie

Evaluatiestudie naar de Beweegprogramma s in Gezondheidscentrum. Gein, Determinanten van Beweeggedrag. Evaluation Study on Exercise Programs in

Evaluatiestudie naar de Beweegprogramma s in Gezondheidscentrum. Gein, Determinanten van Beweeggedrag. Evaluation Study on Exercise Programs in Evaluatiestudie naar de Beweegprogramma s in Gezondheidscentrum Gein, Determinanten van Beweeggedrag Evaluation Study on Exercise Programs in Healthcare Centre Gein, Determinants of Physical Activity Melie

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit

Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit 1 Ouderlijke Controle en Angst bij Kinderen, de Invloed van Psychologische Flexibiliteit Nicola G. de Vries Open Universiteit Nicola G. de Vries Studentnummer 838995001 S71332 Onderzoekspracticum scriptieplan

Nadere informatie

Werkbevlogenheid bij Wethouders: De Bijdrage van Zingeving en Veerkracht en de Rol van Werkdruk en. Emotionele Werkstressoren

Werkbevlogenheid bij Wethouders: De Bijdrage van Zingeving en Veerkracht en de Rol van Werkdruk en. Emotionele Werkstressoren WERKBEVLOGENHEID BIJ WETHOUDERS 1 Werkbevlogenheid bij Wethouders: De Bijdrage van Zingeving en Veerkracht en de Rol van Werkdruk en Emotionele Werkstressoren Work Engagement of Municipal Executive Councillors:

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

De beantwoordbare vraag (PICO)

De beantwoordbare vraag (PICO) 4. Interpretatie effect (relevantie) 5. Toepassen in de praktijk De beantwoordbare vraag (PICO) Welke patiënten? P Welke interventie? Welk alternatief (comparison)? Welke uitkomst (outcome)? I C O P I

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Relatie tussen Attitude, Sociale Invloed en Self-efficacy en Intentie tot Contact tussen Ouders en Leerkrachten bij Signalen van Pesten

Nadere informatie

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts EBM Wetenschappelijke uitkomsten uit klinisch relevant prognostisch, diagnostisch en therapeutisch onderzoek. Kennis, ervaring, persoonlijke waarden en verwachtingen van de dokter zelf. De individuele

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS OVER MIJ Veiligheid & voorschrijven van medicatie 6-11-2014 2 IK ZAL HET VANDAAG HEBBEN OVER Onderzoek doen OF waarom onderzoek doen leuk is en soms

Nadere informatie

Modererende Rol van Seksuele Gedachten. Moderating Role of Sexual Thoughts. C. Iftekaralikhan-Raghubardayal

Modererende Rol van Seksuele Gedachten. Moderating Role of Sexual Thoughts. C. Iftekaralikhan-Raghubardayal Running head: momentaan affect en seksueel verlangen bij vrouwen 1 De Samenhang Tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen van Vrouwen en de Modererende Rol van Seksuele Gedachten The Association Between

Nadere informatie

Resultaten van een enquête in België, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. 22. Bovendien blijken patiënten de effectiviteit van

Resultaten van een enquête in België, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. 22. Bovendien blijken patiënten de effectiviteit van H U I S A R T S & O N D E R Z O E K O P V A T T I N G E N V A N P A T I Ë N T E N O V E R R E S P I R A T O I R E S Y M P T O M E N E N A N T I B I O T I C A Resultaten van een enquête in België, Nederland

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te.

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te. De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te Stoppen The Influence of the Innovation Characteristics on the Intention of

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing

Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing Kwaliteit van Leven en Depressieve Symptomen van Mensen met Multiple Sclerose: De Modererende Invloed van Coping en Doelaanpassing Quality of Life and Depressive Symptoms of People with Multiple Sclerosis:

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

University of Groningen. BNP and NT-proBNP in heart failure Hogenhuis, Jochem

University of Groningen. BNP and NT-proBNP in heart failure Hogenhuis, Jochem University of Groningen BNP and NT-proBNP in heart failure Hogenhuis, Jochem IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Verloop bij de Politie: de Rol van Procedurele en Interactionele Rechtvaardigheid en Commitment

Verloop bij de Politie: de Rol van Procedurele en Interactionele Rechtvaardigheid en Commitment Verloop bij de Politie: de Rol van Procedurele en Interactionele Rechtvaardigheid en Commitment Turnover at the Police: the Role of Procedural and Interactional Justice and Commitment Inge E. F. Snyders

Nadere informatie

Verklaring van het beweeggedrag van ouderen door determinanten van. The explanation of the physical activity of elderly by determinants of

Verklaring van het beweeggedrag van ouderen door determinanten van. The explanation of the physical activity of elderly by determinants of Verklaring van het beweeggedrag van ouderen door determinanten van het I-change Model The explanation of the physical activity of elderly by determinants of the I-change Model Hilbrand Kuit Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Invloed van Dagelijkse Stress op Burn-Out Klachten, Gemodereerd door Mentale. Veerkracht en Demografische Variabelen

De Invloed van Dagelijkse Stress op Burn-Out Klachten, Gemodereerd door Mentale. Veerkracht en Demografische Variabelen Running head: INVLOED VAN DAGELIJKSE STRESS OP BURN-OUT KLACHTEN De Invloed van Dagelijkse Stress op Burn-Out Klachten, Gemodereerd door Mentale Veerkracht en Demografische Variabelen The Influence of

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 200 NEDERLANDSE SAMENVATTING Duizeligheid is een veel voorkomend probleem bij ouderen. Tot 30% van de thuiswonende ouderen van 65 jaar en ouder ervaart enige vorm van duizeligheid.

Nadere informatie

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen Dit proefschrift gaat over moeheid bij mensen die dit als belangrijkste klacht presenteren tijdens een bezoek aan de huisarts. In hoofdstuk 1 wordt het onderwerp moeheid in de huisartspraktijk kort geïntroduceerd,

Nadere informatie

Beschikbaarheid voor terminale patienten. Vraagstelling onderzoek database SHDA. PACT project PALLIATIEVE ZORG PROJECT

Beschikbaarheid voor terminale patienten. Vraagstelling onderzoek database SHDA. PACT project PALLIATIEVE ZORG PROJECT PACT project PALLIATIEVE ZORG PROJECT Palliatieve zorg buiten kantooruren door een huisartsenpost : De patiënten, en de rol van informatieoverdracht Bart Schweitzer Literatuuronderzoek Focusgroepen Webenquete

Nadere informatie

BISEKSUALITEIT: DE ONZICHTBARE SOCIALE IDENTITEIT. Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen

BISEKSUALITEIT: DE ONZICHTBARE SOCIALE IDENTITEIT. Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen Biseksualiteit: de Onzichtbare Sociale Identiteit met Zichtbare Gezondheidsgevolgen Bisexuality: the Invisible Social Identity with Visible Health Consequences Maria Verbeek Eerste begeleidster: dr. N.

Nadere informatie

Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor?

Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? UMCG Waarom schrijven specialisten ouderen- geneeskunde psychofarmaca voor? Verenso Jaarcongres 2011 Dr. S.U. Zuidema (Sytse) Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde UMC St Radboud Nijmegen Afdeling Huisartsgeneeskunde

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties

De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties De patiënt als helpende hand in de strijd tegen infecties Postoperatieve wondinfecties? Hoe groot is het gevaar? 1 op 20 operaties leidt tot een postoperatieve wondinfecties Staphylococus aureus is de

Nadere informatie

Het Verband Tussen Persoonlijkheid, Stress en Coping. The Relation Between Personality, Stress and Coping

Het Verband Tussen Persoonlijkheid, Stress en Coping. The Relation Between Personality, Stress and Coping Het Verband Tussen Persoonlijkheid, Stress en Coping The Relation Between Personality, Stress and Coping J.R.M. de Vos Oktober 2009 1e begeleider: Mw. Dr. T. Houtmans 2e begeleider: Mw. Dr. K. Proost Faculteit

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Emotionele Arbeid, de Dutch Questionnaire on Emotional Labor en. Bevlogenheid

Emotionele Arbeid, de Dutch Questionnaire on Emotional Labor en. Bevlogenheid Emotionele Arbeid, de Dutch Questionnaire on Emotional Labor en Bevlogenheid Emotional Labor, the Dutch Questionnaire on Emotional Labor and Engagement C.J. Heijkamp mei 2008 1 ste begeleider: dhr. dr.

Nadere informatie

Kwaliteitsbeoordeling van antibioticagebruik in de huisartsenpraktijk en in een huisartsenwachtpost

Kwaliteitsbeoordeling van antibioticagebruik in de huisartsenpraktijk en in een huisartsenwachtpost Kwaliteitsbeoordeling van antibioticagebruik in de huisartsenpraktijk en in een huisartsenwachtpost Niels Adriaenssens, 1,3 Stefaan Bartholomeeusen, 2 Philippe Ryckebosch, 1 Samuel Coenen 1,3 1 Centrum

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs

De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout. bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs De Relatie tussen Existential Fulfilment, Emotionele Stabiliteit en Burnout bij Medewerkers in het Hoger Beroepsonderwijs The Relationship between Existential Fulfilment, Emotional Stability and Burnout

Nadere informatie

Keuzetwijfels in de Emerging Adulthood rondom Studie- en Partnerkeuze. in Relatie tot Depressie

Keuzetwijfels in de Emerging Adulthood rondom Studie- en Partnerkeuze. in Relatie tot Depressie 1 Keuzetwijfels in de Keuzetwijfels in de Emerging Adulthood rondom Studie- en Partnerkeuze in Relatie tot Depressie Open Universiteit Nederland Masterscriptie (S58337) Naam: Ilse Meijer Datum: juli 2011

Nadere informatie

Running head: WERKZAAMHEID CLIËNTGERICHTE SPELTHERAPIE 1. Werkzaamheid van Cliëntgerichte Speltherapie bij Kinderen met Internaliserende

Running head: WERKZAAMHEID CLIËNTGERICHTE SPELTHERAPIE 1. Werkzaamheid van Cliëntgerichte Speltherapie bij Kinderen met Internaliserende Running head: WERKZAAMHEID CLIËNTGERICHTE SPELTHERAPIE 1 Werkzaamheid van Cliëntgerichte Speltherapie bij Kinderen met Internaliserende Problematiek: De Mediërende Invloed van de Ouder-Therapeut Alliantie

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

MASTER SCRIPTIE GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE CEES KOSTER OPEN UNIVERSITEIT

MASTER SCRIPTIE GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE CEES KOSTER OPEN UNIVERSITEIT 2015 Relatie tussen Voorlichting en Gevoelens van Angst en Gepercipieerde Controle bij Mannen met Prostaatkanker: De Rol van Opleidingsniveau en Locus of Control MASTER SCRIPTIE GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE

Nadere informatie

Welke Factoren hangen samen met Kwaliteit van Leven na de Kanker Behandeling?

Welke Factoren hangen samen met Kwaliteit van Leven na de Kanker Behandeling? Welke Factoren hangen samen met Kwaliteit van Leven na de Kanker Behandeling? Which Factors are associated with Quality of Life after Cancer Treatment? Mieke de Klein Naam student: A.M.C.H. de Klein Studentnummer:

Nadere informatie

(SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1

(SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 (SOCIALE) ANGST, GEPEST WORDEN EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 Psychologische Inflexibiliteit bij Kinderen: Invloed op de Relatie tussen en de Samenhang met Gepest worden en (Sociale) Angst Psychological

Nadere informatie

Nivel Zorgregistraties eerste lijn - Surveillance wekelijks bulletin over symptomen en aandoeningen op basis van gegevens van huisartsen

Nivel Zorgregistraties eerste lijn - Surveillance wekelijks bulletin over symptomen en aandoeningen op basis van gegevens van huisartsen Nivel Zorgregistraties eerste lijn - Surveillance wekelijks bulletin over symptomen en aandoeningen op basis van gegevens van huisartsen bijgewerkt op: 31 oktober 2018 Inhoud Samenvatting Populatie Actuele

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

De relatie tussen Stress Negatief Affect en Opvoedstijl. The relationship between Stress Negative Affect and Parenting Style

De relatie tussen Stress Negatief Affect en Opvoedstijl. The relationship between Stress Negative Affect and Parenting Style De relatie tussen Stress Negatief Affect en Opvoedstijl The relationship between Stress Negative Affect and Parenting Style Jenny Thielman 1 e begeleider: mw. dr. Esther Bakker 2 e begeleider: mw. dr.

Nadere informatie

Relatie tussen Cyberpesten en Opvoeding. Relation between Cyberbullying and Parenting. D.J.A. Steggink. Eerste begeleider: Dr. F.

Relatie tussen Cyberpesten en Opvoeding. Relation between Cyberbullying and Parenting. D.J.A. Steggink. Eerste begeleider: Dr. F. Relatie tussen Cyberpesten en Opvoeding Relation between Cyberbullying and Parenting D.J.A. Steggink Eerste begeleider: Dr. F. Dehue Tweede begeleider: Drs. I. Stevelmans April, 2011 Faculteit Psychologie

Nadere informatie

Summary 124

Summary 124 Summary Summary 124 Summary Summary Corporate social responsibility and current legislation encourage the employment of people with disabilities in inclusive organizations. However, people with disabilities

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van

Nadere informatie

Longitudinal Driving Behaviour At Incidents And The Influence Of Emotions. Raymond Hoogendoorn

Longitudinal Driving Behaviour At Incidents And The Influence Of Emotions. Raymond Hoogendoorn Longitudinal Driving Behaviour At Incidents And The Influence Of Emotions Raymond Hoogendoorn. Primary thesis coordinator: Dr. W. Waterink Secondary thesis coordinator: Dr. P. Verboon April 2009 School

Nadere informatie

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1 Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out The effect of Goal-striving Reasons and Personality on facets of Burn-out

Nadere informatie

Motivationele oriëntatie bij sociale vergelijking: Wanneer, waarom en met wie vergelijken?

Motivationele oriëntatie bij sociale vergelijking: Wanneer, waarom en met wie vergelijken? Motivationele oriëntatie bij sociale vergelijking: Wanneer, waarom en met wie vergelijken? Motivational orientation in social comparison: When, Why en with whom to compare? Dirk J. van Os eerste begeleider:

Nadere informatie

De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving

De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving De Relatie tussen Hechting en Welbevinden bij Ouderen: De mediërende Invloed van Mindfulness en Zingeving Relationships between Attachment and Well-being among the Elderly: The mediational Roles of Mindfulness

Nadere informatie

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het modererend effect van coping Cyberbullying: the implications

Nadere informatie

Het verband tussen alledaagse stress en negatief affect bij mensen met een depressie en de rol van zelfwaardering daarbij

Het verband tussen alledaagse stress en negatief affect bij mensen met een depressie en de rol van zelfwaardering daarbij Het verband tussen alledaagse stress en negatief affect bij mensen met een depressie en de rol van zelfwaardering daarbij Een vergelijking van een depressieve en een niet-depressieve groep met Experience-Sampling-Method

Nadere informatie

Beïnvloedt Gentle Teaching Vaardigheden van Begeleiders en Companionship en Angst bij Verstandelijk Beperkte Cliënten?

Beïnvloedt Gentle Teaching Vaardigheden van Begeleiders en Companionship en Angst bij Verstandelijk Beperkte Cliënten? Beïnvloedt Gentle Teaching Vaardigheden van Begeleiders en Companionship en Angst bij Verstandelijk Beperkte Cliënten? Does Gentle Teaching have Effect on Skills of Caregivers and Companionship and Anxiety

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kinderen met astma die daar regelmatig klachten van hebben, krijgen vaak het advies van een arts om dagelijks medicijnen te gebruiken. Die medicijnen zijn meestal corticosteroïden

Nadere informatie

University of Groningen. Patient characteristics related to health care consumption Olthof, Marijke

University of Groningen. Patient characteristics related to health care consumption Olthof, Marijke University of Groningen Patient characteristics related to health care consumption Olthof, Marijke IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie