Chronische slapeloosheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Chronische slapeloosheid"

Transcriptie

1 Chronische slapeloosheid In de praktijk Boone Eva & Van Hevele Delphine Klinisch Psychologen Gedragstherapeuten - Slaappsychologen

2 Getuigenis

3 Slapeloosheid Prevalentie: - Occasioneel: 1/3 van de bevolking - Chronisch: 10 tot 20 % 20% van de bevolking ouder dan 15 jaar meldt last te hebben van slaapproblemen, van deze groep consulteert slechts 10 à 20% hiervoor een huisarts.

4 Personen bij wie slaapproblemen vaker voorkomen Een aantal (persoons)kenmerken zijn gerelateerd aan slaapproblemen: Vaker bij: de oudere bevolking; bij vrouwen dan bij mannen; alleenstaanden dan bij gehuwden; lagere sociaal-economische klassen; periodes van stress; chronische somatische of psychische aandoeningen; mensen die werken in ploegensystemen of kampen met jetlags.

5 Inname slaapmedicatie - Elke dag worden DDD (daily defined doses) slaap- en kalmeermiddelen afgeleverd in de Belgische apotheken (bron : APB 2016). Dit is een hoog cijfer. - 13% van de bevolking, ouder dan 15 jaar, heeft een slaap- of kalmeermiddel genomen in de twee weken voorafgaand aan het interview. - Dit percentage stijgt nog met de leeftijd. - Leeftijdsgroep van 75 jaar en ouder ongeveer 40% van de vrouwen en 26% van de mannen. - (Volgens de Gezondheidsenquête 2013 van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid).

6 Prevalentie slaaponderzoek - Vijf jaar geleden ondergingen zo n Belgen een slaaponderzoek. - In 2016 waren dat er al bijna Op 5 jaar tijd dus een stijging van 36 %. - (cijfers minister van Volksgezondheid)

7

8 Hoe worden tijdelijke slaapproblemen chronisch? Foute gewoontes en slaapbelemmerende gedachten zorgen voor het blijvend overschrijden van de tolerantiedrempel Gedragsmatig driefactorenmodel van insomnie (Spielman)

9 OPWINDING, Geprikkeldheid emotioneel cognitief / mentaal fysiologisch / lichamelijk Vicieuze cirkel GEDACHTEN / ATTITUDES zich zorgen maken over slaaptekort piekeren over de gevolgen onrealistische verwachtingen onterechte attributies INSOMNIE SLECHTE GEWOONTEN te veel tijd in bed onregelmatig slaapschema dutjes overdag activiteiten onverenigbaar met slapen GEVOLGEN gemoedstoestand vermoeidheid prestatietekorten sociaal ongemak

10 Chronische slapeloosheid 1. Inslaapproblemen 2. Doorslaapproblemen 3. Vervroegd wakker worden 4. Slechte slaapkwaliteit

11 Chronische slapeloosheid Diagnostische criteria (DSM-5) 1. Subjectieve klacht over slecht slapen 30 min. 30 min. 85% ) Minstens gedurende 3 maand Psychologisch lijden en/of negatieve invloed op het dagelijks functioneren voor ondanks adequate mogelijkheden tot 2. Tijd nodig om in te slapen > Tijd wakker na begin slaap > (of slaapefficiëntie < 3. 3 of meer nachten / week Komt slaap

12 Situering CBT-I Individueel of in groep (voorkeur) Verwijzing kan zowel door interne specialisten als huisartsen Intakegesprek In groep 7 sessies, max 8 personen Parallel door Eva en Delphine, op maandag- of dinsdagavond van 18-19u30 Slaapmedicatie: volledige stop of afbouwschema opgesteld

13 Medicatie vs CBT-I Verandering in slaapduur : vergelijk D. Jacobs, PhD, Sleep Disorders Center, Beth Israel Deaconess Medical Center, 330 Brookline Ave, TCC-866, Boston, MA 02215(gjacobs@caregroup.harvard.edu). Archives of Internal Medicine, Accepted for publication November 21, 2003

14 Medicatie vs CBT-I Veranderingen in slaap efficiëntie: vergelijk D. Jacobs, PhD, Sleep Disorders Center, Beth Israel Deaconess Medical Center, 330 Brookline Ave, TCC-866, Boston, MA Archives of Internal Medicine, Accepted for publication November 21, 2003

15 Effect van de slaaptraining Meeste effect op : inslaaptijd wakker liggen aantal keer wakker worden Minste effect op : de totale slaaptijd Doel is meer aaneengesloten te slapen = verbeteren van de slaapefficiëntie

16 Effect van de slaaptraining 8 op 10 deelnemers slapen beter (en kunnen beter omgaan met moeilijke periodes) Meestal na 4 à 6 weken effect van technieken Met begeleiding beter effect dan zelfstudie De eerste weken kunnen tot meer vermoeidheid en slaperigheid leiden (niet te onderschatten, ook voor de partner) Vermoeidheid is niet gelijk aan slaperigheid Uitgerust gevoel is pas voor na de training

17 Componenten CBT-I Gedachten en attitudes Psycho-educatie Cognitieve interventies Antipiekertechnieken Slechte gewoontes Slaaphygiëne Dagafbouw Slaaprestrictie Stimuluscontrole Spanning Zelfobservatie Relaxatie

18 1. Psycho-educatie

19 Psycho-educatie Kernslaap Restslaap Veel diepe slaap Veel lichte en REM slaap Eerste drie uur Einde nacht Korte nacht = meer diepe slaap

20 Psycho-educatie

21

22 2. Slaaprestrictie Doel: kwaliteit ipv kwantiteit Vlugger inslapen, beter aaneengesloten, minder (vroeg) wakker worden Slaapduur individueel verschillend Via slaapdagboek, per week

23 Voorbeeld van een slaapdagboek

24 Slaaprestrictie Verschillende parameters uitrekenen Tijd in bed versus totale slaaptijd Slaapraam = totale slaaptijd (min 5u) Obv slaapefficiëntie (SE), pas je slaapraam aan: SE < 80 %: krimp slaapraam in met 15 minuten (min 5u) SE tussen 80 % en 85 %: behoud slaapraam van de afgelopen week SE > 85 %: verhoog slaapraam met 15 minuten

25 3. Stimuluscontrole Neiging bij slapeloosheid: - wakker liggen in bed - tv kijken, piekeren, lezen in bed - Geïrriteerd of gespannen voelen in bed = associatie tussen bed en niet-slapen Doel stimuluscontrole: BED/slaapkamer/bedtijd = slapen

26 Stimuluscontrole Wakkere tijd in bed beperken: -Ga enkel om te slapen naar de slaapkamer -Ga naar bed als je echt slaperig bent -Niet: TV kijken/lezen/werken in slaapkamer -Opstaan bij wakker liggen ( > 15 minuten (schatting)) = moeilijk maar erg belangrijk!! = kamer verlaten en iets ontspannend doen! Geen nuttige of activerende activiteiten. -Ga enkel terug slapen als je slaperig bent! -Herhaal indien nodig

27 4. Dagafbouw Waak/slaap is geen aan/uitknop (veeleer een schuifregelaar) Geleidelijke overgang tussen dag en nacht. Vertragen. Zodat: daling spanningsniveau. Minimum 1 uur voor slapengaan tot rust komen: geen werk, mails, huishoudelijke taken,

28

29 5. Slaaphygiëne Regelmaat Dutjes overdag Licht Cafeïne / Alcohol / Nicotine Sport Lichaamstemperatuur Multimedia Stress

30 6. Relaxatie Gunstig effect in het kader van stressmanagment Doel is niet inslapen maar ontspannen Verschillende technieken worden besproken en geoefend Doel technieken: algemeen spanningsniveau verlagen

31 7. Cognitieve therapie

32 Cognitieve therapie Zicht krijgen op niet helpende gedachten rond de slaap, bv. ik moet 8u slapen Ombuigen naar meer helpende gedachten Vergelijken van DBAS voor therapie en in sessie 5 Piekeren: Uitleg rond piekeren Stilstaan bij aanpak van piekeren

33 8. Hervalpreventie Doel: terugval voorkomen Voorkomen dat acute slaaploosheid uitmondt in een chronisch probleem paniek verkeerd gedrag

34 Hervalpreventie Bij één of enkele slechte nachten Bij voortdurende slapeloosheid ü Blijf kalm. ü Besef dat dit normaal is en zelfs te verwachten was. ü Ontwikkel voldoende verdraagzaamheid ten opzichte van slechte nachten. ü Ga er niet van uit dat het allemaal opnieuw zal beginnen. ü Probeer niet al te veel aandacht te hebben voor slechte nachten. ü Zet de normale dagelijkse routine verder. ü Zoek naar mogelijke oorzaken van deze slaapverandering: Stress? Gedachten? Gewoonten? Ontspanning? ü Herneem het slaapdagboek: krijg opnieuw inzicht in je slaappatroon. ü Kies één of meer technieken uit deze cursus: stimuluscontrole, slaaprestrictie, relaxatie, Pas de techniek terug dagelijks toe gedurende minstens drie weken. ü Bekijk opnieuw de hervalpreventiefiche. Maak zo nodig een evaluatieafspraak: Tel.: 050/

35 Literatuur Maes J et al (2018). Nut van slaaphygiëne: wetenschappelijke evidentie. Tijdschrift voor Geneeskunde, 74, nr. 17, Walker M (2018). Slaap. Nieuwe wetenschappelijke inzichten over slapen en dromen. De Geus. Verbeeck Ingrid & Van de Laar Merijn (2010). Verbeter je slaap. Slaapcentrum Kempenhaeghe (NL). Bohn Stafleu Van Loghum. Verbraecken J & Buyse B (2013 ). Slaap & slaapstoornissen. (Acco). Verbraecken J & Bergen T (2014). S.O.S. Slaap. Houtekiet. Folder slapeloosheid:

36 Vragen?

Insomnie. Een praktische aanpak. Boone Eva & Van Hevele Delphine Klinisch Psychologen Gedragstherapeuten - Slaappsychologen

Insomnie. Een praktische aanpak. Boone Eva & Van Hevele Delphine Klinisch Psychologen Gedragstherapeuten - Slaappsychologen Insomnie Een praktische aanpak Boone Eva & Van Hevele Delphine Klinisch Psychologen Gedragstherapeuten - Slaappsychologen Aanpak van slaapklachten en insomnie bij volwassenen in de eerste lijn. Domus Medica

Nadere informatie

Slaap is opgebouwd uit verschillende fases. Samenwerking proces S en proces C

Slaap is opgebouwd uit verschillende fases. Samenwerking proces S en proces C Slaap is opgebouwd uit verschillende fases Behandeling van slapeloosheid met cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-i) Slaapcycli gedurende de nacht 30 mei 2018 Saskia van Liempt, ouderenpsychiater

Nadere informatie

Slaapproblemen. na kanker. Jessa Ziekenhuis vzw. Dienst kwaliteit. versie juli 2015 (object-id 16038)

Slaapproblemen. na kanker. Jessa Ziekenhuis vzw.  Dienst kwaliteit. versie juli 2015 (object-id 16038) Slaapproblemen Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! na kanker Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

Inleiding. 1.1 Theoretische achtergrond 2. 1.2 Vicieuze cirkel 4. 1.3 Kortdurende CGT-I 4

Inleiding. 1.1 Theoretische achtergrond 2. 1.2 Vicieuze cirkel 4. 1.3 Kortdurende CGT-I 4 1 1 Inleiding Samenvatting Voor u ligt het therapeutenboek Behandeling van langdurige slapeloosheid. Dit boek is bedoeld voor getrainde psychologen die langdurige slapeloosheid bij hun cliënten willen

Nadere informatie

Dit boek, Verbeter je slaap. Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ.

Dit boek, Verbeter je slaap. Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Verbeter je slaap Dit boek, Verbeter je slaap. Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de GGZ geven

Nadere informatie

Jana Maes klinisch psycholoog en slaapexpert verbonden aan UZ Antwerpen en zelfstandige praktijk Mortsel www.slaapcoaching.be Aantal uitspraken Waar of niet waar Overzicht Onderbouwd door wetenschap Overzicht

Nadere informatie

Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN

Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN Slapen is geen geringe kunst: je moet er de hele dag voor wakker blijven Friedrich Nietzsche, Duits dichter en filosoof (1844-1900) Mw. E. Redlich, psycholoog SEIN Mw. A. Hamoen, psycholoog SEIN SEIN en

Nadere informatie

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Omgaan met slapeloosheid 3 INHOUD Een vicieuze cirkel...4 Slaap en slapeloosheid...5 Nooit meer slecht slapen...7 Sl a a p hy g i ë n e...8 Re l a x a t i

Nadere informatie

Ouderen en slaap(problemen)

Ouderen en slaap(problemen) Ouderen en slaap(problemen) Dr. Winni Hofman Somnio, Personal Health Institute Int. Psychologie, Universiteit van Amsterdam 1 Waar gaan we het over hebben Invloed van veroudering op de slaap De biologische

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie insomnie (CGT-I) bij volwassenen

Cognitieve gedragstherapie insomnie (CGT-I) bij volwassenen Cognitieve gedragstherapie insomnie (CGT-I) bij volwassenen Drs Merijn van de Laar & Dr. Ingrid Verbeek Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe, Heeze 8 november 2012 CENTRUM VOOR SLAAPGENEESKUNDE 1

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Slaap bevorderende adviezen Slaap bevorderende adviezen.indd 1

Patiënteninformatie. Slaap bevorderende adviezen Slaap bevorderende adviezen.indd 1 Patiënteninformatie Slaap bevorderende adviezen 20170044 Slaap bevorderende adviezen.indd 1 01-09-17 13:41 Slaap bevorderende adviezen Slaapcentrum, route 1.5 Telefoon (050) 524 5930 Medische Psychologie,

Nadere informatie

Dr. E. J. de Bruin. Postdoc researcher, somnoloog Research Institute of Child Development and Education University of Amsterdam

Dr. E. J. de Bruin. Postdoc researcher, somnoloog Research Institute of Child Development and Education University of Amsterdam Dr. E. J. de Bruin Postdoc researcher, somnoloog Research Institute of Child Development and Education University of Amsterdam E.J.deBruin@UvA.nl Doelen Enig inzicht in slaapregulatie Hoe insomnia en verlate

Nadere informatie

Behandeling van langdurige slapeloosheid

Behandeling van langdurige slapeloosheid Behandeling van langdurige slapeloosheid Dit boek, Behandeling van langdurige slapeloosheid, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Bij deze titel is tevens het werkboek voor cliënten te bestellen:

Nadere informatie

Omgaan met slapeloosheid Adviezen door de psychologen van het Slaapcentrum

Omgaan met slapeloosheid Adviezen door de psychologen van het Slaapcentrum Omgaan met slapeloosheid Adviezen door de psychologen van het Slaapcentrum Slaaprestrictie Achtergrondinformatie Slechte slapers hebben vaak de neiging om langer in bed te blijven liggen in de hoop dat

Nadere informatie

Omgaan met slapeloosheid

Omgaan met slapeloosheid Omgaan met slapeloosheid Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag hoe

Nadere informatie

BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ

BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ BASIS GGZ: DOEN WAT WERKT BEHANDELING VAN SLAAPSTOORNISSEN IN DE BASIS GGZ PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN & DR. ELS DOZEMAN WORKSHOP 45 MINUTEN Introductie Definitie, omvang en gevolgen slaapproblemen

Nadere informatie

Slaaptraining. Annelies Smolders Psycholoog - Psychotherapeut Slaaplabo Dr. Weytjens, verantwoordelijke arts. Jessa Ziekenhuis vzw.

Slaaptraining. Annelies Smolders Psycholoog - Psychotherapeut Slaaplabo Dr. Weytjens, verantwoordelijke arts. Jessa Ziekenhuis vzw. Slaaptraining Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 30 90 22 Annelies Smolders Psycholoog - Psychotherapeut

Nadere informatie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie Langdurige slapeloosheid Diagnose en behandeling van insomnie We spreken van langdurige slapeloosheid ofwel chronische insomnie als het niet in slaap vallen, het niet kunnen doorslapen en/of veel te vroeg

Nadere informatie

Behandeling van uw slaapklacht door psychologen van het slaapcentrum

Behandeling van uw slaapklacht door psychologen van het slaapcentrum Behandeling van uw slaapklacht door psychologen van het slaapcentrum De psychologen van het slaapcentrum bieden cognitieve gedragstherapie aan patiënten met chronische slapeloosheid. U heeft baat bij een

Nadere informatie

Gezonde slaap bij jongeren, hoe krijgen we dat voor elkaar in deze 24-uursmaatschappij?

Gezonde slaap bij jongeren, hoe krijgen we dat voor elkaar in deze 24-uursmaatschappij? Gezonde slaap bij jongeren, hoe krijgen we dat voor elkaar in deze 24-uursmaatschappij? Drs. Daniëlle Hendriks, orthopedagoog & somnoloog Centrum voor slaap en waakstoornissen HMC Westeinde d.hendriks@haaglandenmc.nl

Nadere informatie

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag Slaapproblemen en het ouder wordende brein Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag 4 oktober 2012, Current Biology Oktober 2012: Archives of General Psychiatry 28 september 2012:

Nadere informatie

Leren beheersen van je slaapprobleem. Bart De Saeger" 19/03/2012

Leren beheersen van je slaapprobleem. Bart De Saeger 19/03/2012 Leren beheersen van je slaapprobleem Bart De Saeger" 19/03/2012 Bart De Saeger" Klinisch psycholoog - Gedragstherapeut Theorie + Technieken Inzicht krijgen" Leren hoe je het probleem stap voor stap kan

Nadere informatie

Adviezen om beter te slapen

Adviezen om beter te slapen Slaapcentrum Slingeland Medische psychologie en Maatschappelijk werk Adviezen om beter te slapen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U heeft last van slapeloosheid. Dit kan invloed hebben

Nadere informatie

Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT)

Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT) Appendices COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE (CGT) De belangrijkste ingrediënten van de cognitieve gedragstherapie (CGT) zijn voorlichting over slaap, slaaphygienische adviezen, verandering van slaapgedrag, leren

Nadere informatie

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Het interactieve brein in slaap 12-10-2012 Slaapstoornissen

Nadere informatie

Slapeloosheid: de Do s and Don ts van een waakprobleem

Slapeloosheid: de Do s and Don ts van een waakprobleem Slapeloosheid: de Do s and Don ts van een waakprobleem Aisha Cortoos Klinisch Psycholoog - Psychotherapeut Doctor in de Psychologie Dept. Pneumologie - Slaapeenheid inhoudstafel 1. Let s talk about sleep

Nadere informatie

Adviezen om beter te slapen

Adviezen om beter te slapen Adviezen om beter te slapen U heeft last van slapeloosheid. Dit is een veel voorkomende klacht, waarvoor vaak geen duidelijke oorzaak te vinden is. In deze folder leest u tips om beter te kunnen slapen.

Nadere informatie

Sessie 0 Slaapanamnese

Sessie 0 Slaapanamnese 7 Sessie 0 Slaapanamnese Samenvatting In deze sessie wordt een uitgebreide slaapanamnese gedaan om zoveel mogelijk informatie te verzamelen over het slaapprobleem en de gevolgen daarvan voor het functioneren

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij ouderen

Slaapstoornissen bij ouderen Slaapstoornissen bij ouderen Een goede nachtrust is belangrijk. Tijdens de slaap krijgt het lichaam de tijd om te herstellen. Daarnaast lijkt slaap ook invloed te hebben op het geheugen. Met het ouder

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij ouderen

Slaapstoornissen bij ouderen Slaapstoornissen bij ouderen Een goede nachtrust is belangrijk. Tijdens de slaap krijgt het lichaam de tijd om te herstellen. Daarnaast lijkt slaap ook invloed te hebben op het geheugen. Met het ouder

Nadere informatie

De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie

De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Agressie en dwangtoepassing leren van elkaar

Nadere informatie

Slapeloosheid (Insomnia)

Slapeloosheid (Insomnia) Slaap Waak Centrum Slapeloosheid (Insomnia) Afspraak op het Slaap Waak Centrum Een slaapprobleem of een slaapgerelateerd probleem heeft vaak een brede aanpak nodig. In het Slaap Waak Centrum werken wij

Nadere informatie

TIPS OM BETER TE SLAPEN

TIPS OM BETER TE SLAPEN TIPS OM BETER TE SLAPEN Heeft u last van problemen tijdens het slapen en/of wordt u vaak vermoeid wakker? In deze folder kunt u tips en adviezen vinden voor een betere slaap. Slaapproblemen zijn een vaak

Nadere informatie

DOK h Stichting Deskundigheidsbevordering

DOK h Stichting Deskundigheidsbevordering Ontpillen: met CGT-insomnie gezonder leven,beter slapen DOK h Stichting Deskundigheidsbevordering en Ondersteuning Kwaliteitsbeleid Marjolein van Schijndel BSc en Masja Duyn- Dolleman Huisartsenpraktijken

Nadere informatie

Insomnia Goede slaap is een haalbare droom. Teodora Maksimovic Psycholoog & Cognitief Gedragstherapeut i.o.

Insomnia Goede slaap is een haalbare droom. Teodora Maksimovic Psycholoog & Cognitief Gedragstherapeut i.o. Regiobijeenkomst NH-W V&VN-SPV 19 okt 2017 Slapen; iets om wakker van te liggen! CGT en chronobiologische interventies bij slaapklachten Insomnia Goede slaap is een haalbare droom Teodora Maksimovic Psycholoog

Nadere informatie

METHODE VAN DIXHOORN BIJ SLAAPPROBLEMEN

METHODE VAN DIXHOORN BIJ SLAAPPROBLEMEN METHODE VAN DIXHOORN BIJ SLAAPPROBLEMEN Margo Muijselaar Themabijeenkomst 22 september 2018 Amersfoort Strategische verkenning thema Slaap (2017) Door de hersenstichting, het RIVM (Rijksinstituut voor

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Slaap bevorderende adviezen bij het Slaapapneu Syndroom

Patiënteninformatie. Slaap bevorderende adviezen bij het Slaapapneu Syndroom Patiënteninformatie Slaap bevorderende adviezen bij het Slaapapneu Syndroom Slaap bevorderende adviezen bij het Slaapapneu Syndroom Slaapcentrum, route 1.5 Telefoon (050) 524 5930 Medische Psychologie,

Nadere informatie

Pijn en slaap. Een vicieuze cirkel doorbreken. Wake 2/3 of life. ~80% of night 4/13/2010. ~20% of night.

Pijn en slaap. Een vicieuze cirkel doorbreken. Wake 2/3 of life. ~80% of night 4/13/2010. ~20% of night. Pijn en slaap Een vicieuze cirkel doorbreken Wake 2/3 of life NREM Sleep REM Sleep ~20% of night ~80% of night 1 Slaap stadia Slaap stadia 4/13/2010 Hypnogram Awake REM 1 2 3 4 volwassene 1 2 3 4 5 6 7

Nadere informatie

Slaaptherapie: Cognitieve gedragstherapie bij langdurige slapeloosheid. Dr. Ingrid Verbeek & drs. Merijn van de Laar

Slaaptherapie: Cognitieve gedragstherapie bij langdurige slapeloosheid. Dr. Ingrid Verbeek & drs. Merijn van de Laar UGent CSG Slaaptherapie: Cognitieve gedragstherapie bij langdurige slapeloosheid Dr. Ingrid Verbeek & drs. Merijn van de Laar 08-11-2012 CENTRUM VOOR SLAAPGENEESKUNDE 1 Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Slaapadviezen. Havenziekenhuis. Bij slapeloosheid

Slaapadviezen. Havenziekenhuis. Bij slapeloosheid Slaapadviezen Bij slapeloosheid Heeft u moeite met inslapen en/of doorslapen? In deze folder leest u een aantal tips voor een goede nachtrust. Ga voor uzelf na of u deze slaapadviezen echt toepast en neem

Nadere informatie

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017)

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) 2. Introductie slaapproblemen Deze introductie beschrijft de definitie van slaapproblemen en slaapstoornissen, de prevalentie en de gevolgen

Nadere informatie

Samenvatting Diagnostiek Cognitieve gedragstherapie (CGT)

Samenvatting Diagnostiek Cognitieve gedragstherapie (CGT) Samenvatting Slecht slapen of insomnie kenmerkt zich door moeilijkheden met inslapen, doorslapen, te kort slapen of de kwaliteit van de slaap. Slecht slapen tast het functioneren overdag aan; moe, neerslachtig,

Nadere informatie

slaap voorlichting Slaap Voorlichting 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie

slaap voorlichting Slaap Voorlichting 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Een gestructureerde slaapanamnese en goede voorlichting over slaapfysiologie en slaaphygiëne kunnen onnodig en ineffectief

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Jaarlijks TOPGGz-congres woensdag 26 juni 2019

Jaarlijks TOPGGz-congres woensdag 26 juni 2019 Jaarlijks TOPGGz-congres woensdag 26 juni 2019 Slaaponderzoek en behandeling in de forensische psychiatrie, wat is de impact voor patiënt, vakgebied en maatschappij? Prof. dr. Marike Lancel / psycholoog

Nadere informatie

Gezonde slaap bij kinderen/jongeren, wat wel/niet doen en hoe behandel je slaapproblemen of chronische vermoeidheid?

Gezonde slaap bij kinderen/jongeren, wat wel/niet doen en hoe behandel je slaapproblemen of chronische vermoeidheid? Gezonde slaap bij kinderen/jongeren, wat wel/niet doen en hoe behandel je slaapproblemen of chronische vermoeidheid? Drs. Daniëlle Hendriks, orthopedagoog & somnoloog Centrum voor slaap en waakstoornissen

Nadere informatie

SLAAP- EN KALMEERMIDDELEN, DENK EERST AAN ANDERE OPLOSSINGEN. BEWEGING, VOEDING, RELAXATIE,...

SLAAP- EN KALMEERMIDDELEN, DENK EERST AAN ANDERE OPLOSSINGEN. BEWEGING, VOEDING, RELAXATIE,... SLAAP- EN KALMEERMIDDELEN, DENK EERST AAN ANDERE OPLOSSINGEN. BEWEGING, VOEDING, RELAXATIE,... SLAAP- EN KALMEERMIDDELEN MOETEN DE LAATSTE OPTIE ZIJN. 1.260.034 ELKE DAG WORDEN ER EENHEIDSDOSISSEN SLAAP-

Nadere informatie

SLAAP BIJ OUDEREN. - Tips voor een goede nachtrust-

SLAAP BIJ OUDEREN. - Tips voor een goede nachtrust- SLAAP BIJ OUDEREN - Tips voor een goede nachtrust- Aandacht voor het slapen is belangrijk. Tijdens de slaap kan je lichamelijk en geestelijk herstellen. Er worden bovendien reserves opgebouwd om de volgende

Nadere informatie

Project "Slaapwel" Slaapwel: beter slapen kun je leren. Samenvatting

Project Slaapwel Slaapwel: beter slapen kun je leren. Samenvatting Project "Slaapwel" Slaapwel: beter slapen kun je leren Annick Vangindertael, dienst Gezondheidspromotie Samenvatting Een goede nachtrust is van levensbelang voor een goede gezondheid. We vinden goed slapen

Nadere informatie

SOLK Zorgpad Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten

SOLK Zorgpad Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten SOLK Zorgpad Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten Jan Yperman Ziekenhuis Briekestraat 12 8900 Ieper 92.035 N 20170706 www.yperman.net 057 35 35 35 info@yperman.net 1 Zorgpad Somatisch

Nadere informatie

Refereerbijeenkomst Slaapproblemen HD. 4 april 2017

Refereerbijeenkomst Slaapproblemen HD. 4 april 2017 Refereerbijeenkomst Slaapproblemen HD 4 april 2017 Indeling bijeenkomst Presentatie Gerrit de Niet & Tom Stor Casus bespreking in subgroepen Plenaire nabespreking casuïstiek Slaap; een hele zorg Wat is

Nadere informatie

KALMEER- EN SLAAPMIDDELEN DE AFBOUW

KALMEER- EN SLAAPMIDDELEN DE AFBOUW KALMEER- EN SLAAPMIDDELEN DE AFBOUW Ik wil stoppen met slaapmiddelen In het kort Een goede voorbereiding maakt stoppen met slaapmiddelen makkelijker. Uw huisarts helpt u graag bij het stoppen. Als u stopt,

Nadere informatie

4. Ik ben bang dat langdurige slapeloosheid ernstige gevolgen heeft voor mijn lichamelijke gezondheid. mee eens : : : : : : mee oneens

4. Ik ben bang dat langdurige slapeloosheid ernstige gevolgen heeft voor mijn lichamelijke gezondheid. mee eens : : : : : : mee oneens Bijlagen Alle formulieren die u in dit boek hebt leren gebruiken, zijn hier nog eens opgenomen. U kunt ze kopiëren en gebruiken op het moment dat u ze weer nodig hebt. 98 verbeter je slaap HOUDING EN GEDACHTEN

Nadere informatie

Slapeloosheid (Insomnia)

Slapeloosheid (Insomnia) Slaap Waak Centrum Slapeloosheid (Insomnia) Afspraak op het Slaap Waak Centrum Een slaapprobleem of een slaapgerelateerd probleem heeft vaak een brede aanpak nodig. In het Slaap Waak Centrum werken wij

Nadere informatie

Bijlage 1. Tabel 1. Doelenboom

Bijlage 1. Tabel 1. Doelenboom Bijlage 1 Tabel 1. Doelenboom Overkoepelend doel: 1. Een afname van het risico op een klinische depressieve stoornis (volgens de DSM-IV) door afname van bestaande subklinische of klinische depressieve

Nadere informatie

Nog steeds moe, wat nu? M. Klaaver longarts

Nog steeds moe, wat nu? M. Klaaver longarts Nog steeds moe, wat nu? M. Klaaver longarts wat komt allemaal aan bod? 1. wat is vermoeidheid 2. wat is slaperigheid 3. oorzaken blijvende slaperigheid bij behandeld OSAS 4. wat heb je nog meer (ritme,

Nadere informatie

PATIËNTENINFO. Slaapschool Trainingsprogramma om slaapproblemen doeltreffend aan te pakken. Frank Desmet, slaapcoach

PATIËNTENINFO. Slaapschool Trainingsprogramma om slaapproblemen doeltreffend aan te pakken. Frank Desmet, slaapcoach PATIËNTENINFO Slaapschool 2017 Trainingsprogramma om slaapproblemen doeltreffend aan te pakken. Frank Desmet, slaapcoach Slaapschool Een goede nachtrust is voor ieder mens onmisbaar. Eén op de 5 Belgen

Nadere informatie

Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid. Jeugd en Gezin Gooi en Vechtstreek

Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid. Jeugd en Gezin Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat is ongeveer een derde van ons hele leven. Er zijn wel verschillen in de behoefte aan slaap. Waar de

Nadere informatie

Slaapproblemen? patiënteninformatie. campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23

Slaapproblemen? patiënteninformatie. campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23 0000 2026 - SV - oktober 2012 Slaapproblemen? campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20 2018 Antwerpen tel. 03 285 20 00 fax 03 239 23 23 www.st-vincentius.be GasthuisZusters Antwerpen patiënteninformatie

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij Parkinson. Dr. C. Gerlach neuroloog

Slaapstoornissen bij Parkinson. Dr. C. Gerlach neuroloog Slaapstoornissen bij Parkinson Dr. C. Gerlach neuroloog 07-11-2015 Inhoud: De normale slaap Voorkomen van slaapstoornissen Overzicht van slaapstoornissen bij Parkinson REM slaap gedragsstoornissen slaapadviezen

Nadere informatie

Vaardig met Slaap. Een vaardigheidstraining om beter te leren omgaan met slaapproblemen

Vaardig met Slaap. Een vaardigheidstraining om beter te leren omgaan met slaapproblemen Vaardig met Slaap Een vaardigheidstraining om beter te leren omgaan met slaapproblemen Slapen is geen geringe kunst; Je moet er de hele dag voor wakker blijven - Friedrich Nietzsche- Week 1 Week 2 Week

Nadere informatie

dr. Ingrid Verbeek drs. Merijn van de Laar Behandeling van langdurige slapeloosheid

dr. Ingrid Verbeek drs. Merijn van de Laar Behandeling van langdurige slapeloosheid dr. Ingrid Verbeek drs. Merijn van de Laar Behandeling van langdurige slapeloosheid Dit boek, Behandeling van langdurige slapeloosheid, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Bij deze titel

Nadere informatie

WELKOM. slaapstraat.nl

WELKOM. slaapstraat.nl WELKOM WAT IS SLAAPSTRAAT? EEN ZORGPROGRAMMA DAT HUISARTSEN HELPT BIJ DE AANPAK VAN SLAAPPROBLEMEN Een zorgstraat binnen de huisartsenpraktijk: diagnostiek tot en met behandeling Huisartsenzorg die nu

Nadere informatie

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW)

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) = Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) Inhoudsopgave Inleiding 3 Het Centrum voor Slaap- en Waakstoornissen 3 De slaap 5 Wat is slaap? 5 Het verloop van de slaap 5 Hoe wordt de slaap geregeld? 6

Nadere informatie

SLAAPMAKEND. Workshop Slaap en Persoonlijke effectiviteit NVAB

SLAAPMAKEND. Workshop Slaap en Persoonlijke effectiviteit NVAB Workshop Slaap en Persoonlijke effectiviteit NVAB 11-06-2018 Slaapquiz: 1) Je hersenen rusten tijdens je slaap 2) Sommige mensen dromen nooit tijdens hun slaap

Nadere informatie

Omgaan met slapeloosheid

Omgaan met slapeloosheid Omgaan met slapeloosheid Beste patiënt Vrijwel iedereen heeft wel eens een slapeloze nacht. Sommigen daarentegen genieten zelden of nooit van een heerlijke nachtrust. Dat is vervelend. Samen kunnen we

Nadere informatie

Het belang van goede slaap voor het psychisch welzijn: oorzaken en gevolgen van slaapstoornissen in de psychiatrie

Het belang van goede slaap voor het psychisch welzijn: oorzaken en gevolgen van slaapstoornissen in de psychiatrie Het belang van goede slaap voor het psychisch welzijn: oorzaken en gevolgen van slaapstoornissen in de psychiatrie Prof. dr. Marike Lancel / psycholoog & somnoloog / GGZ Drenthe & RuG Onderwerpen slaaponderzoek,

Nadere informatie

Zinenonzinvanslaaphygiëneadviezen

Zinenonzinvanslaaphygiëneadviezen Zinenonzinvanslaaphygiëneadviezen Dr. I. Verbeek Centrum voor Slaap Geneeskunde (CSG) Kempenhaeghe Samenvatting Slaapmiddelen behoren niet tot de behandeling van eerste keuze van langdurige slapeloosheid.

Nadere informatie

BIJLAGE. Slapeloosheid

BIJLAGE. Slapeloosheid BIJLAGE B Slapeloosheid Een van de vervelendste gevolgen van een angststoornis - en van de depressie die daar vaak mee samenhangt - is slapeloosheid. Sommige mensen hebben moeite met in slaap vallen (inslaapstoornis;

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Slaapschool. Trainingsprogramma om slaapproblemen doeltreffend aan te pakken. Frank Desmet, slaapcoach

Patiënteninformatie. Slaapschool. Trainingsprogramma om slaapproblemen doeltreffend aan te pakken. Frank Desmet, slaapcoach i Patiënteninformatie Slaapschool Trainingsprogramma om slaapproblemen doeltreffend aan te pakken Frank Desmet, slaapcoach GezondheidsZorg met een Ziel Slaapschool Een goede nachtrust is voor ieder mens

Nadere informatie

Formulieren - Houding en gedachten ten opzichte van slaap

Formulieren - Houding en gedachten ten opzichte van slaap Literatuur Bemmel, A.L. van, Beersma, D.G.M., Groen, J.H.M. de & Hofman, W.F. (red.) (2001). Handboek slaap en slaapstoornissen. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg. Morin, C.M. (1993). Insomnia: Psychological

Nadere informatie

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Bespreek het slaapdagboek (zie bijlage) en beantwoord eventuele vragen over de algemene informatie over slaap. Psycho-educatie: leg het ontstaan van langdurige slapeloosheid

Nadere informatie

Slaaphygiëne. Tips om beter te slapen. Hoofdpijn polikliniek

Slaaphygiëne. Tips om beter te slapen. Hoofdpijn polikliniek Slaaphygiëne Tips om beter te slapen Hoofdpijn polikliniek Soms is het moeilijk om in slaap te vallen of om door te slapen. Hier geven wij u enkele tips die misschien kunnen helpen om tot een gezonde slaap

Nadere informatie

AHI OK Patiënt niet Wat nu?

AHI OK Patiënt niet Wat nu? AHI OK Patiënt niet Wat nu Mw. dr. Hennie Janssen, longarts & somnoloog Kempenhaeghe Centrum voor Slaapgeneeskunde Waar komen onze Apneu patiënten vandaan AHI OK Patiënt niet Wat nu normaal 1 Hersenactiviteit

Nadere informatie

SOLK Zorgpad Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten

SOLK Zorgpad Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten SOLK Zorgpad Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten Jan Yperman Ziekenhuis Briekestraat 12 8900 Ieper www.yperman.net 057 35 35 35 info@yperman.net 1 Zorgpad Somatisch Onvoldoende verklaarde

Nadere informatie

Vier op de tien slaapt slecht Bijlage

Vier op de tien slaapt slecht Bijlage 1) Grafieken en tabellen Vier op de tien slaapt slecht Bijlage Grafiek 1: Stellingen over slaap (totale groep 3.297 personen) Kijk naar jezelf (op een gemiddelde dag) en duid aan in welke mate je het eens

Nadere informatie

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne

Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Sessie 1 Informatie en slaaphygiëne Bespreken ingevulde lijsten De lijsten die u voor deze sessie heeft ingevuld, worden kort besproken. Ze zijn vooral bedoeld als meting vooraf. In latere sessies zullen

Nadere informatie

Het slaapcentrum voor kinderen

Het slaapcentrum voor kinderen Het slaapcentrum voor kinderen Informatie voor patiënten F0749-4310 mei 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Van DSM IV naar DSM 5 DSM IV - somatisatie stoornis, - somatoforme

Nadere informatie

De invloed van psychofarmaca op de slaap. Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe

De invloed van psychofarmaca op de slaap. Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe De invloed van psychofarmaca op de slaap Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen De invloed van psychofarmaca op de slaap Onderwerpen:

Nadere informatie

Overwin uw slaapproblemen

Overwin uw slaapproblemen Overwin uw slaapproblemen Prof. dr. Annemieke van Straten en Dr. Jaap Lancee Overwin uw slaapproblemen 1 Auteurs Prof. Dr. Annemieke van Straten (Vrije Universiteit) Dr. Jaap Lancee (Universiteit van

Nadere informatie

Themabijeenkomst CCUVN 14 september 2017 Vermoeidheid en pijn bij IBD

Themabijeenkomst CCUVN 14 september 2017 Vermoeidheid en pijn bij IBD Themabijeenkomst CCUVN 14 september 2017 Vermoeidheid en pijn bij IBD Vermoeidheid en pijn bij IBD Behandelmogelijkheden Medische Psychologie Hanneke Robben Klinisch Psycholoog-Psychotherapeut IBD en vermoeidheid/pijn

Nadere informatie

kennistoets. wat weet jij nou van slapeloosheid?

kennistoets. wat weet jij nou van slapeloosheid? 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Met behulp van de Kennistoets kunnen de praktijkassistentes nagaan hoe hun kennis over hun handelen bij slapeloosheid en slaapmedicatie

Nadere informatie

Welkom bij de Gezond & Zeker Innovatiedag 2018

Welkom bij de Gezond & Zeker Innovatiedag 2018 Welkom bij de Gezond & Zeker Innovatiedag 2018 Slaaphygiëne Wat is de invloed van slaap op je belastbaarheid en duurzame inzetbaarheid? https://www.flickr.com/photos/orinrobertjohn/1526151157 Wie zijn

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Doel van. Voorwoord. ADHD en. de brochure. slaapproblemen

Doel van. Voorwoord. ADHD en. de brochure. slaapproblemen ADHD en slaap Voorwoord 04 Doel van de brochure 05 ADHD en slaapproblemen 07 Slaap en welzijn 09 Behandeling 12 Slaapdagboek 18 Voorwoord ADHD is een zogenaamde neuro psychiatrische stoornis, die meestal

Nadere informatie

Epilepsie en verstandelijke beperking: van alle kanten bekeken

Epilepsie en verstandelijke beperking: van alle kanten bekeken Epilepsie en verstandelijke beperking: van alle kanten bekeken. 20.03.2018 Workshop 5 Verstandelijke beperking, epilepsie en slaap: de kip of het ei? Inhoudsopgave Deel I Achtergrond van slaap en slaapproblemen

Nadere informatie

Insomnia van peuter tot adolescent

Insomnia van peuter tot adolescent Insomnia van peuter tot adolescent Eline Van Hoecke UZ Gent Slaapcentrum Medische Psychologie Kinderen en Jongeren 18 maart 2013 - NVKVV Slaapstoornissen bij kinderen Insomnia s Slechte slaaphygiëne Psychofysiologische

Nadere informatie

Een slapeloze scholier, wat kun je ermee? Dr. Sigrid Pillen Kinderarts kinderneuroloog Kempenhaeghe, Heeze

Een slapeloze scholier, wat kun je ermee? Dr. Sigrid Pillen Kinderarts kinderneuroloog Kempenhaeghe, Heeze Een slapeloze scholier, wat kun je ermee? Dr. Sigrid Pillen Kinderarts kinderneuroloog Kempenhaeghe, Heeze Stappenplan Hoeveel slaap nodig? Ochtend- of avondmens? Slaaphygiëne? Oorzaak of gevolg? Ontspannen

Nadere informatie

SLAAPPROBLEMEN APOTHEEK.NL

SLAAPPROBLEMEN APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN WAT KAN IK ZELF DOEN MEDICIJNEN BIJ SLAAPPROBLEMEN (BENZODIAZEPINES) AUTORIJDEN STOPPEN MET EEN BENZODIAZEPINE WAT KAN DE APOTHEKER VOOR MIJ DOEN INFORMATIE APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN Slaapproblemen

Nadere informatie

AZ Colloquia 2 april 2019

AZ Colloquia 2 april 2019 Een praktische aanpak van hypersomnie AZ Colloquia 2 april 2019 Dr. Kristof Verhoeven, Neuroloog-Somnoloog Hypersomnie vs Vermoeidheid Hypersomnie (of EDS) o = onmogelijkheid om zich wakker te houden tijdens

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Nachtmerrie. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Nachtmerrie. www.kinderneurologie.eu Nachtmerrie Wat is een nachtmerrie? Een nachtmerrie is een slaapprobleem waarbij kinderen of volwassenen plotseling wakker worden nadat ze heel eng gedroomd hebben en deze droom nog heel goed kunnen herinneren.

Nadere informatie

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN Herkennen en behandelen van slaapstoornissen bij ouderen. STAP 1: Screenen op slaapstoornis (kruis aan). 1a. Ervaart u problemen met slapen? 1b Heeft u de afgelopen

Nadere informatie

Apr. Liesbeth Huys Klinisch herfstsymposium 15/10/2019. Slaap- en kalmeringsmiddelen: liggen wij hiervan wakker?

Apr. Liesbeth Huys Klinisch herfstsymposium 15/10/2019. Slaap- en kalmeringsmiddelen: liggen wij hiervan wakker? Apr. Liesbeth Huys Klinisch herfstsymposium 15/10/2019 Slaap- en kalmeringsmiddelen: liggen wij hiervan wakker? Enkele vragen vooraf Hoeveel Belgen (>15j) hebben slaapproblemen? 30% 15% Slaapproblemen

Nadere informatie

Bekijk de rest van de brochure en ontdek een schat aan informatie en praktische tips om uw slaapkwaliteit te verbeteren. Veel succes!

Bekijk de rest van de brochure en ontdek een schat aan informatie en praktische tips om uw slaapkwaliteit te verbeteren. Veel succes! Uitgave van de Liberale Mutualiteit Slapen UW GEZONDHEID, ZÓ WERKT U ERAAN! Inleiding Slapen neemt ongeveer één derde van ons leven in beslag en lijkt de natuurlijkste zaak van de wereld. Toch is dit niet

Nadere informatie

slaapproblemen en autisme Inservice Autisme 2018

slaapproblemen en autisme Inservice Autisme 2018 Dia 1 slaapproblemen en autisme Inservice Autisme 2018 Bert van de Meeberg, Arts VG Dia 2 slaapproblemen en autisme Wat is slaap? Wat is gezonde slaap? Wanneer spreken we van een slaapprobleem? Waarom

Nadere informatie

Wie slaapt er nu? Pieter Rochat. Aandacht voor het bewuster handelen bij ouderen met slaapproblemen. Inleiding

Wie slaapt er nu? Pieter Rochat. Aandacht voor het bewuster handelen bij ouderen met slaapproblemen. Inleiding Pieter Rochat 1 Wie slaapt er nu? Aandacht voor het bewuster handelen bij ouderen met slaapproblemen Inleiding Binnen de ouderenpsychiatrie dient er meer aandacht te komen voor slaapproblemen bij ouderen.

Nadere informatie

SLAAPSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE

SLAAPSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE SLAAPSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Slapen lijkt zo normaal. Toch zijn er heel wat mensen bij wie slapen niet vanzelf gaat. 20 tot 30% van de mensen heeft wel eens een paar slechte nachten achter

Nadere informatie

Centrum voor slaap- en waakstoornissen

Centrum voor slaap- en waakstoornissen Centrum voor slaap- en waakstoornissen U heeft zich bij het Slaapcentrum van het HMC (Haaglanden Medisch Centrum) aangemeld met slaap- en/of waakproblemen. In deze folder vindt u algemene informatie over

Nadere informatie